30.09.2018 19:14
Hak Adalet Özgürlük Kavramları
Yazı boyutunu büyütmek için : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Özgür-Der Batman şubesinin davetiyle Batman’a gelen Av.Muharrem Balcı tarafından “Hak, Adalet, Özgürlük ve Meşruiyet” konulu bir sunum gerçekleştirildi.

Yoğun katılımın gözlendiği program Özgür-Der külliye binası mescit katında saat 20:00'de başladı. Program sunumunu yapan Yasir Çınar, Muharrem Balcı'nın hayatı ve çalışmaları hakkında kısa bir bilgi verdikten sonra sözü konuşmacıya bıraktı.

Muharrem Balcı konuya Hak kavramının sözlük anlamını vererek başladı. İnsanın bilgi edinme ve değerlendirme özelliği ile sosyal bir varlık olma özelliğine işaret eden Balcı, bu özelliklerinin de etkisiyle insanın kainatla, insanla ilişkilerinde haklı-haksız, iyi-kötü, doğru-yanlış gibi değerlendirmelerde bulunabildiğini belirtti. İnsanın ilişkilerini düzenleme, biçimlendirme ve bu ilişkilere görünür bir düzen vermeyi hedefleyen normları ortaya çıkarmaktadır. Bu normlar bütününü yani hukuku tanımlayacak olursak: "İnsanlar arası ilişkileri biçimlendiren, onlara görünür ve algılanabilir bir düzen veren, bu amaca (adalete) yönlendiren normlar bütünüdür" diyebiliriz. • Ancak insanlık, bir arada yaşamaya başladıktan ve bu yaşam için bazı kurallar belirdikten, bir başka deyişle hukuku oluşturduktan bu tarafa, "var olan hukuk – olması gereken" hukuk ayırımını yaşamaktadır.

İnsan, birey olarak doğuştan belirlenmiş hak ve özgürlüklere sahip olan bir varlıktır.  Kişilik ise, hukuk sisteminin insana verdiği değerdir. İnsanı birey veya kişi olarak iki ayrı şekilde değerlendirmek, Batılı Hukuk Öğretilerinde iki farklı görüşü ortaya çıkarmıştır.  Birincisi, insanı (bireyi) temele alan 'Tabii Hukuk' görüşü, İkincisi insanı, toplumun bir parçası ve toplum tarafından belirlenen bir değer (kişi) olarak kabul eden 'Kişisel Haklar' görüşü. 'Tabii Hukuk Öğretisi'ne göre; birey hak sahibidir ve özgürdür. Özgürlüğü hak sahipliğinden de önce gelir ve doğuştandır. O halde bireyin hak sahipliği tanınmalı, özgürlük durumu hukuksal forma kavuşturulmalıdır. Bu görüş, tarih boyunca var olagelmiş, fakat uygulama alanını çok zor bulabilmiştir. Fransız Devrimi ile 'Tabii Hukuk Öğretisi'nin toplumlara olanca gücüyle yayıldığı ve etkili olduğu ileri sürülse de, topluma hâkim olan burjuva sınıfının haklarının teminat altına alınmasıyla bu etki ortadan kaldırılmış, Fransız Devrimi'nin göz boyayıcılığı, insanı bir "kişi" olarak tanımlamakla son bulmuştur. Günümüz Pozitivist Hukukunu doğuran ve geliştiren Kişisel Haklar Öğretisi'ne göre ise, insan sadece birey değil, toplumun da bir parçası, üyesidir. Hakları ve yükümlülükleri, ilişkide olduğu toplum içinde ve toplum tarafından belirlenir. Bir başka ifadeyle insanların hakları, ödevlerinin karşılığı olarak tanımlanır. Tarihi seyir içerisinde, hakların toplum/devlet imkânları ile sınırlı olabileceği yaklaşımını ihtiva eden kişisel bakış açısı, zamanla daha ileri gitmiş, birbirine zıt düzenlemeler ve birbiriyle çelişkili uygulamalarla, hak ve hürriyetlerin çok kolay kısıtlanabileceği hukuk dışı düzenlemelere 'meşruiyet kazandırma'ya yaramıştır

Hakların birtakım ödevler karşılığında tanınabileceği/tanımlanabileceği anlayışında, özgürlüklerin gerçek anlamda varlığından bahsetmek mümkün değildir. Bu yaklaşım sonucunda kılık-kıyafetten özel hayata, siyasî haklardan medenî hayata kadar tüm alanlar devletin düzenleme sahasına girmiştir. Aynı şekilde hak ve ödevlerin neler olduğu ve uygulamanın nasıl olması gerektiğini belirlemeyi, 'salt insanın özgürlük alanı içinde' saymak da, insanın toplumsallığına aykırı bir anlayıştır. İnsan doğasında var olan bencilliği biliyoruz. Vasatı önceleyen İslam algısı Kur'an'ı Kerim'in birçok yerinde örneklemeler yoluyla ilkeleri belirlemiş ve insanoğluna birey olarak gerçek değerini verirken, toplumsallığın da yara almamasını, aksine onurlu bir toplum yapısını işaret etmiştir. Kur'an'ı Kerim'de Kalem Suresinde hak ve ödevlerle ilgili öngörü, yukarıdaki iki farklı anlayışı da reddeden biçimde ortaya konulmaktadır. • Burada hakların – tamamen bireyin kendisine bağlı ve kullanımına açık olduğunu, – herhangi bir zorlamanın olmadığını, – salt insanın özgürlük alanı içinde bulunduğunu, – ancak hakkı yaratan, tanımlayan ve bahşedenin iradesi doğrultusunda kullanılması halinde istenilen sonuca ulaşılabileceğini, – gerçekten insanların onur içinde yaşamalarına ilişkin ister etik ister ahlaki densin, fakat insaniliği ve toplumsallığı inkâr edilemeyecek ilkeler konulduğunu görmekteyiz.

Adalet lügatte, doğrudan ayrılmama, haktan yana olma, hakkı yerine getirme ve hakkı gözetme anlamındadır. Bu anlamda yaratıcının tüm insanlara bir emri ve yaradılışın bir gayesi olması nedeniyle vazgeçilemez ve değişmezdir. Adaletin iki önemli boyutu/unsuru olduğu kabul edilir. Birincisi 'eşitlik adaleti/izonomi/hak eşitliği'dir. İnsanlık değerinde, insanlık onurunda, insan haklarında, hukuk sisteminin gereklerinin yerine getirilmesinde mutlak eşitlik anlamındadır. Adaletin bu önemli hak eşitliği unsuru, insan haklarında hiçbir şekilde dil, din, cins, ırk farkı gözetilmeksizin, eşitlik ilkesinin ihlal edilmemesini içerir. İkincisi 'oran/kıst/equity adaleti'dir. İnsanlara emeklerinin karşılıkları (ücret/ödül) veya eylemlerinin karşılıklarının (beraet/ceza) verilmesinde, kamu görevlerinin dağıtımında ehliyet ve liyakatlarına göre eşit davranmayı içerir. Adaletin bu iki unsurunun bir arada, biri olmazsa diğeri olmaz şekilde tatbik edilmesi gereklidir. Aksi halde adalete uyulmak yerine zulmedilmiş olur.

Hukuk mantığının adalet ile ilişkisi, bir bakıma, talep edilen normların toplumda belirleyici konuma nasıl geleceğini araştırma ve sonuçlandırma eylemidir. Adaletin bir özlemi aşıp, gerçekleşen bir olgu olabilmesi için, bu duygunun sadece duyguda kalmasının önüne geçmek, bir olguya dönüşmesinin mücadelesini vermek erdemine sahip olunmalıdır. Tabii hukuk'a göre adalet hukukun meşruiyet kaynağıdır.

Özgürlüğün gerek tanımında gerekse izahında bizim için önemli olan, hak, adalet, özgürlük, hukuk ve benzeri temel kavramların birer temel hak oldukları bilincinin ve bizatihi bu hakları bünyemize veren gücün belirlemelerinin asıl alınacağı inancıdır. Bu çerçevede Kur'an'ı Kerim'de Alak suresinde geçen alak/alaka/aleka kelimesi veya kavramı üzerinde fikir üretmeye çalışılabilir. İnsan ilişkileri  

Materyalist felsefe, dolayısıyla hukuk felsefesi de insanın sadece doğa ve insanla ilişkileri çerçevesinde konuyu ele aldığından hak, adalet ve özgürlük kavramları bir ayağı aksak konumda incelenmekte ve kabul ettirilmektedir. Halbuki insan alak suresinin devamındaki ayetlerde de bildirildiği üzere Sünnetullah'tan ve ilişkilerden bağımsız değildir. Bu nedenle insan ilişkileri anlatılırken, insanın insanla ilişkileri, insanın tabiatla ilişkileri ve insanın Allah'la ilişkileri olarak üç boyutta incelenmelidir.

Son olarak da Meşruiyet kavramını tahlil ederek, kavrama yaklaşım biçimlerine değinen Balcı, Siyasi hukuki düzlemde kavramsal çerçeveyi, İslam literatüründeki meşruiyet olgusu ile kıyaslayarak konuyu tamamladı.

batman-20180930-01.jpg

batman-20180930-02.jpg

batman-20180930-03.jpg

batman-20180930-04.jpg

Haksöz Haber / Batman 

DİĞER HABERLER